MISVATTINGEN#9Tussen man en vrouw

  1. Misvatting over Intersekse: Het woord ‘intersekse’ is in 1915 bedacht door geneticus Richard Goldschmidt voor motten met gemengde geslachtskenmerken. Het beschrijft sekse als een spectrum met vele variaties, niet simpelweg als ‘tussen man en vrouw’.
  2. Grootschalige Onbekendheid: Veel mensen kennen de term ‘intersekse’ niet goed of hebben een verkeerd beeld over de betekenis ervan.
  3. Definitie van Intersekse: Intersekse personen worden geboren met lichamelijke geslachtskenmerken die niet volledig voldoen aan de maatschappelijke normen van ‘man’ of ‘vrouw’. Ze identificeren zich meestal wel als man of vrouw.
  4. Ideaalbeeld en Werkelijkheid: De geïdealiseerde beelden van ‘man’ en ‘vrouw’ in de samenleving komen niet overeen met de biologische realiteit. Hierdoor lijkt het alsof er een ‘ruimte’ tussen man en vrouw bestaat die ‘intersekse’ wordt genoemd, terwijl het eigenlijk een overlapping is.
  5. Sekse als Spectrum: Sekse moet worden gezien als een spectrum met talloze variaties, niet als een tweedeling. Intersekse mensen hoeven zich niet te presenteren als ‘noch man noch vrouw’ om hun rechten te claimen.


Samengevat met AI en gecontroleerd door een redacteur.

HOOFDSTUK 9

Intersekse betekent niet ‘tussen man en vrouw’

Als de maatschappij verandert, en daardoor de visie op intersekse verandert, veranderen intersekse mensen ook. Dat gepaard met een soort overgangsritueel dat tijd nodig heeft. Intersekse mensen hebben die tijd nodig om te wennen aan het idee dat hun lichaam geen ziekte, diagnose, of stoornis is en dat hun leven ook niet in het teken van een ziekte, diagnose, of stoornis hoeft te staan . Elkaar ontmoeten in een gemeenschap helpt mensen zichzelf te zijn, ook buiten die gemeenschap.

Big bang

Toen de Britse astronoom en kosmoloog Fred Hoyle in 1950 terloops het woord ‘big bang’ (oerknal) uitsprak, deed hij dat als een denigrerende benaming voor een theorie die die ook nu nog als onjuist geldt.1De onjuiste gedachte dat het heelal en alle hemellichamen ontstaan zijn uit een grote explosie. Toch is juist die naam blijven hangen, ook voor nieuwe en veel complexere inzichten over het ontstaan van het heelal 2Eerst was er, zo luidt een van de theorieën over het ontstaan van het universum, een singulariteit – een bijna oneindig kleine punt met een bijna oneindige dichtheid en een bijzonder hoge temperatuur die niet onderworpen is aan de traditionele natuurwetten en waar tijd en ruimte niet bestaan en waarvan we ook geen idee hebben hoe we ons dat moeten voorstellen (omdat er geen ‘quantum-relativiteitstheorie’ bestaat). De materie en energie in het universum, maar ook tijd en ruimte, zijn 13,8 miljard jaar geleden ontstaan toen deze singulariteit ging uitdijen en dat tot op de dag van vandaag nog steeds doet. Het is mogelijk dat het universum op een dag ook weer zal krimpen tot een singulariteit. Misschien gaat de singulariteit daarna opnieuw uitdijen. Het begin van het universum ging niet gepaard met een explosie. Deze visie van een dynamisch heelal komt voort uit de algemene relativiteitstheorie van Albert Einstein. De visie is niet compleet en ook niet de enige visie op het ontstaan van het heelal..

Wat dat betreft is er een overeenkomst tussen ‘big bang’ en ‘intersekse’. Het woord intersekse is in 1915 bedacht door de in Duitsland geboren Amerikaanse geneticus Richard Goldschmidt voor motten met mannelijke en vrouwelijke primaire en secundaire geslachts­kenmerken.3Goldschmidt wilde eerst de term sex-intergrades (Sexuelle Zwischenstufen) gebruiken, maar koos voor intersex omdat dit in ‘alle wetenschappelijke talen [zonder vertaling] kan worden gebruikt’. [5] Hij gaf het woord intersekse de betekenis ‘een bepaald punt tussen de twee uitersten, vrouwelijk en mannelijk’, maar ook ging hij uit van mannelijke intersekse motten en vrouwelijke intersekse motten. Hiermee beschreef hij sekse als een spectrum, met eindeloos veel variaties; een verrassend modern inzicht. In 1930 legde hij in een lezing in Berlijn uit dat zijn begrip intersekse een verklaring gaf voor het toen nog weinig begrepen verschijnsel ‘Zwittertum’ (hermafroditisme)[6].

Net als big bang wordt intersekse, als zij het woord al kennen 4Onderzoek uitgevoerd in september 2020 laat zien dat 49,3% van de Nederlanders niet weet wat intersekse betekent, 33,3% ‘een beetje’ en 17,4% wel. [4], door veel mensen ‘begrepen’ als het beeld dat het woord oproept. Maar net zoals big bang een nieuwe betekenis heeft gekregen die beter past bij hoe materie, tijd en ruimte werkelijk zijn ontstaan, zo heeft intersekse ook een andere betekenis gekregen. Dat is zelfs verschillende keren gebeurd. Doordat inmiddels bekend is dat in de gehele samenleving een grote overlap tussen de mannelijke en vrouwelijke kenmerken bestaat 2929: De meeste intersekse mensen zijn man of vrouw.Het is een misvatting dat intersekse mensen geen man of vrouw kunnen zijn. én als erkenning van de sociale gevolgen, wordt tegenwoordig uitgegaan van de doorleefde ervaring van de sociaal-culturele gevolgen van het geboren worden met een lichaam dat niet past binnen de normatieve sociale constructie van man en vrouw. (Zie 11: Definitie van intersekse.Het is een misvatting dat onduidelijk is wat intersekse is. voor de complete definitie van intersekse.)

Verwachtingen van de maatschappij

Eenvoudiger gezegd: intersekse mensen worden geboren met een lichaam dat niet geheel voldoet aan de normen van de maatschappij voor ‘man’ en ’vrouw’. Dat bekent dat intersekse mensen geboren zijn:

    • met geslachtskenmerken die veel andere mensen niet bij hun toegekend, toekomstig of actueel gender verwachten, of
    • niet alle geslachtskenmerken hebben die veel mensen bij hun toegekend, toekomstig of actueel gender verwachten, of
    • met geslachtskenmerken die er anders uitzien dan veel mensen bij hun toegekend, toekomstig of actueel gender verwachten.

Maar meestal identificeren zij zich als man óf als vrouw 5Dit betekent niet dat intersekse mensen die zich niet als man of vrouw identificeren een aparte groep vormen. Dat veel intersekse mensen zich als man of vrouw identificeren kan niet los worden gezien van het begin van de intersekse emancipatie waarin intersekse personen tegen de maatschappij streden voor het recht om onvoorwaardelijk man of vrouw te zijn; aan het begin van de jaren 2010 gebruikten media nog koppen als “Ik had eigenlijk geen meisje moeten zijn [8]”, Vrouwelijk van buiten, maar van binnen niet” [3], Het verhaal van Eef, half man, half vrouw” [1] en pas in 2005 namen artsen en onderzoekers afstand van termen als ‘ondergeviriliseerde jongens, ‘geviriliseerde meisjes, ‘mannelijke pseudohermafrodieten’ of ‘vrouwelijke pseudohermafrodieten’, waarbij de aanduiding man of vrouw altijd werd bepaald door de chromosomen van de persoon [2]. (zie 88: Sekse is een spectrum, geen dichotomie.Het is een misvatting dat sekse een dichotomie is. voor een uitleg dat de geïdealiseerde man en de geïdealiseerde vrouw niet bestaan). Dat komt doordat intersekse niet over iemands sekse gaat, maar over de manier waarop de maatschappij met sekse omgaat.

Dat intersekse vaak toch als aparte groep wordt gezien, komt doordat de idealisering van het man- en vrouwbeeld zoals dat in de samenleving bestaat (de seksedichotomie 88: Sekse is een spectrum, geen dichotomie.Het is een misvatting dat sekse een dichotomie is.), niet overeenkomt met de biologische werkelijkheid. Zo lijkt er tussen mannen en vrouwen een ‘ruimte’ te zijn ontstaan die intersekse wordt genoemd. Dit is het beeld van sekse zoals dat in de meeste biologie­methoden voor middelbare scholen wordt geschetst[7]. In werkelijkheid is intersekse juist een ‘overlapping’ van man en vrouw (zie Figuur 2 midden). Daarmee is sekse een spectrum met eindeloos veel variaties. Een intersekse persoon is dan ook niet ‘eigenlijk een man maar met het lichaam van een vrouw’ (of omgekeerd). Een intersekse persoon is een man of een vrouw, maar dan op een andere positie in het seksespectrum dan de meeste andere mensen. Hieruit volgt dat intersekse mensen zich niet hoeven te presenteren als ‘geen man en geen vrouw’ om hun recht op lichamelijke integriteit op te eisen.

In 2929: De meeste intersekse mensen zijn man of vrouw.Het is een misvatting dat intersekse mensen geen man of vrouw kunnen zijn. wordt dieper ingegaan op de vraag hoe groot die overlapping is en wat de overlapping van man en vrouw betekent voor het man of vrouw zijn van intersekse mensen. Spoiler: de overlapping is veel groter dan alleen de 1,1 procent intersekse mensen en intersekse personen bevinden zich net als niet-intersekse personen verdeeld over het spectrum van sekse.

Standpunt NNID

Intersekse betekent niet ‘tussen man en vrouw’

Intersekse personen bevinden zich net als niet-intersekse personen verdeeld over het spectrum van sekse. Zij vormen geen groep die zich op een duidelijk benoembare plaats van het spectrum van sekse bevindt. NNID, Nederlandse organisatie voor seksediversiteit, probeert de maatschappij te overtuigen dat intersekse niet bestaat, maar seksediversiteit wel. Het ligt aan de maatschappij hoelang intersekse nog zal blijven bestaan – zolang de maatschappij sommige mensen niet als volwaardig man of vrouw wil zien, zal intersekse blijven bestaan en zal NNID aandacht moeten vragen voor de bescherming van de rechten van intersekse personen.

Wat mensen zeggen


  • Pandora’s Box
    Over de vraag ‘Voel je je vrouw?’: “Opeens kwam er ruimte om mijzelf die vraag te stellen. Daardoor ben ik een paar dagen best wel van slag van geweest, want ik had het gevoel alsof ik Pandora’s Box had geopend. Ik dacht: ‘Wat gaat hier uitkomen? Ga ik nu weer in een soort existentiële crisis terechtgekomen met mijzelf, vanwege deze vragen, en wil ik dat überhaupt wel?’ Maar ja, de vraag was al gesteld. Binnen een week of zo, was het ook een vraag die niet zo relevant meer was, want ik dacht: ‘Ik voel me gewoon zoals ik ben. Ik voel me gewoon Berthine’ en ik uit dat vaak op een vrouwelijke manier’. Als ik zou moeten kiezen: ‘ben je een man of een vrouw?’ Dan zou ik zeggen dat ik een vrouw ben. Ik ben én vrouw én ik ben intersekse. Zo ervaar ik het, inmiddels. [a]
    — Berthine van Dale – 2023

  • Ik voel me er niet tussenin zitten
    Hoe ik weet of ik vrouw ben? Volgens het maatschappelijke moet je bepaalde dingen hebben om een vrouw te zijn. Ik voel me er niet tussenin zitten, dus ik voel me ook geen man. Voor mijn gevoel ben ik gewoon een vrouw die wat onderdelen van het vrouw-zijn mist. Het is misschien heel stereotyperend wat ik nu ga zeggen, maar het ‘zorgen voor’ heb ik heel erg. Ik vind het erg leuk om jurkjes te dragen, wat ik voorheen minder had. Als je het me een paar jaar tevreden had gevraagd, dan had ik misschien wel gezegd dat ik non-binair ben. Make-up is iets dat ik ook steeds meer ga gebruiken. Als je uit een boek haalt hoe je een vrouw omschrijft, dan kan ik me daar wel mee identificeren. Maar ja, hoe voel je of je 100 procent vrouw bent? Ik denk dat je nooit 100 procent weet of je man of vrouw bent. Ik denk dat iedereen van alles een beetje heeft, en bij de ene komt het mannelijke meer naar voor omdat ze bijvoorbeeld echt gevoelig zijn voor testosteron en bij de andere komt het iets minder naar voren, en die voelt zich dan misschien meer vrouw. [b]
    — Nienke van Dijk – 2023

  • We kunnen er ook een meisje van maken
    De keuze zal hen waarschijnlijk ook voorgelegd zijn door de medische specialisten: we kunnen er ook een meisje van maken en dan moet ze als meisje door het leven. Mijn ouders hebben dus gelukkig die keus niet gemaakt, want ik voel me zelf geestelijk 100% een man. Ik voel me meer man dan dat veel mannen denken dat ze man zijn. [c]
    — Geert de Vocht – 2023
  • Zie ook de citaten bij de hoofdstukken 2828: Intersekse is niet hetzelfde als non-binair, maar kan wel samengaan.Het is een misvatting dat alle intersekse personen non-binair zijn. en 2929: De meeste intersekse mensen zijn man of vrouw.Het is een misvatting dat intersekse mensen geen man of vrouw kunnen zijn..
  1. van Dalen B, van der Have MJ. Het verhaal van Berthine van Dalen – Seksediversiteit in Nederland en Vlaanderen. Seksediversiteit in Nederland en Vlaanderen, van der Have MJ, reeksredactie. Nijmegen, Nederland: Stichting NNID; 2023. ISBN: 9789493106185
  2. van Dijk N, van der Have MJ. Het verhaal van Nienke van Dijk – Seksediversiteit in Nederland en Vlaanderen. Seksediversiteit in Nederland en Vlaanderen, van der Have MJ, reeksredactie. Nijmegen, Nederland: Stichting NNID; 2023.
  3. de Vocht G, van der Have MJ. Het verhaal van Geert de Vocht – Seksediversiteit in Nederland en Vlaanderen. Seksediversiteit in Nederland en Vlaanderen, van der Have MJ, reeksredactie. Nijmegen, Nederland: Stichting NNID; 2023. ISBN: 9789493106116
Letterlijk citaat mensenrechtenparadigma
Letterlijk citaat Medisch paradigma
Uitspraak/aanbeveling/citaat mensenrechten institutie of – authoriteit
Citaat van boek  of (peer-reviewed) artikel, niet aan één auteur toe te wijzen,
ongeacht het paradigma
  1. Claeys B. Het verhaal van Eef – half man, half vrouw. Goedele. 2009 02 1:17-25.
  2. Cools M, Looijenga L, Wolffenbuttel K, Drop S. Aandoeningen van de geslachtsontwikkeling: genetische basis, terminologie en het risico van de ontwikkeling van kiemceltumoren1. Tijdschrift voor Geneeskunde. 2009;65(16):709-722.
  3. De Corte S. Ik heb me nooit echt vrouw gevoeld – Vrouwelijk van buiten, onzijdig van binnen. Psychologie Magazine. 2010 11 1:32-37.
  4. van Ditzhuijzen J, Motmans J. Kennis en opvattingen over intersekse: Een nulmeting in Nederland en Vlaanderen. Rutgers & UZ Gent, november 2020.
  5. Goldschmidt R. Intersexuality and the endocrine aspect of sex. Endocrinology. 1917;1(4):433-456.
  6. Goldschmidt R. Intersexualität und menschliches Zwittertum. DMW-Deutsche Medizinische Wochenschrift. 1931;57(30):1288-1292. https://doi.org/10.1055/s-0028-1124636
  7. Reijmer M. Seksediversiteit in middelbaar onderwijs: Beschikbaarheid en overdracht van informatie over seksediversiteit op middelbare scholen. Nijmegen: Stichting NNID, 7 mei 2020. Rapport Nr. 2020-03. ISBN 978-94-93106-03-1.
  8. Van der Weide L. Ik had eigenlijk geen meisje moeten zijn. Cosmopolitan. 2013 02:68-71.